Prawo do informacji ma ograniczenia: tajemnice ustawowe, prywatność, tajemnica przedsiębiorcy. Nie dotyczą one informacji o funkcjach publicznych. Zarzut „nadużycia prawa” budzi spory w orzecznictwie
Ograniczenia z art. 5 UDIP
- Tajemnice ustawowo chronione (informacje niejawne i inne tajemnice): art. 5 ust. 1.
- Prywatność osoby fizycznej i tajemnica przedsiębiorcy: art. 5 ust. 2. Ograniczenie nie dotyczy informacji o osobach pełniących funkcje publiczne, mających związek z pełnieniem tych funkcji, oraz sytuacji, gdy osoba zrzeka się ochrony.
- Sprawy indywidualne: art. 5 ust. 3 zakazuje ograniczania dostępu do informacji o rozstrzyganych sprawach ze względu na interes strony, jeśli dotyczą podmiotów publicznych lub funkcji publicznych.
- Przepis o ograniczeniu „ze względu na ważny interes gospodarczy państwa” (art. 5 ust. 1a) utracił moc od 30 kwietnia 2012 r. na podstawie wyroku TK z 18.04.2012 r., K 33/11.
W praktyce: Wynagrodzenia, nagrody i umowy osób na stanowiskach publicznych oraz wydatki publiczne mieszczą się co do zasady w zakresie jawności. Urząd powinien uzasadnić odmowę konkretnym przepisem i wskazać osoby, które zajęły stanowisko w sprawie (art. 16).
Zarzut nadużycia prawa do informacji
Ustawa nie zawiera przepisu o nadużyciu prawa. Orzecznictwo jest niejednolite:
- NSA opisał nadużycie jako składanie wniosków w celu innym niż jawność życia publicznego, zwykle przy informacji o znaczeniu wyłącznie indywidualnym (wyrok NSA z 23.01.2025 r., III OSK 1077/23, przywoływany przez organy).
- NSA wskazywał, że sama duża liczba wniosków nie przesądza o nadużyciu (I OSK 2055/18).
- NSA wskazywał, że kwestia nadużycia nie podlega badaniu w sprawie o bezczynność (III OSK 2604/23). Jeśli organ uważa, że doszło do nadużycia, powinien wydać decyzję odmowną (podobnie I OSK 799/12: ustawa nie zawiera systemowych ograniczeń przeciw nadużywaniu).
Uwaga: Zarzut nadużycia pojawia się, gdy wnioski są liczne, powtarzalne lub dotyczą spraw osobistych. Zabezpieczenie: wnioski zwięzłe, o sprawach publicznych, z krótkim wskazaniem celu publicznego; unikanie kopiowania tych samych pytań do wielu pism; rozdzielanie spraw tematycznie.
Podstawa prawna: UDIP art. 5, art. 16; wyrok TK z 18.04.2012, K 33/11; wyroki NSA: III OSK 1077/23, I OSK 2055/18, III OSK 2604/23, I OSK 799/12.
O autorze
